×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

اخبار ویژه

امروز : سه شنبه, ۲۴ فروردین , ۱۴۰۰  .::.   برابر با : Tuesday, 13 April , 2021  .::.  اخبار منتشر شده : 1 خبر
نیازهای اولین برنامه عملیاتی میان مدت شهری  در قرن آینده

یادداشت /

سیدمهدی سادات –  فعال حوزه مدیریت شهری .

درآستانه شروع قرن جدیدی هستیم که سرعت تغییر وتحولات اجتماعی ،اقتصادی ،تکنولوژی وارتباطات،  پیچیدگی های حل مشکلات کلان شهرهای بزرگی مثل مشهدمقدس را به عنوان بزرگترین کلانشهرمذهبی دنیا ودومین کلان شهرایران به قدری زیاداست که روش های سنتی برنامه ریزی جایشان را به برنامه ریزی های  راهبردی استراتژیک وعملیاتی داده است ..مسلما نگاه آسیب شناسانه به برنامه های عملیاتی گذشته شهرداری مشهد ، جهت اصلاح وبهبود روشهای برنامه ریزی شهری درآینده کمک خواهدنمود .

مهم ترین سندبالادستی محلی تدوین برنامه های عملیاتی گذشته وآینده ۴ ساله مشهد ، طرح جامع وتفصیلی شهرمشهد ،و مصوبه ۳۳۶۱/۲/ش مورخ ۲۱/۱۰/۸۳ است .اگر ۴ سال پیش از صاحب نظری در حوزه مدیریت شهری سوال می شد،دربرنامه عملیاتی میان مدت آتی چه پروژه هاواقدامات روشن عمرانی قراراست انجام شود ،پاسخ قطعی نمیتوانست بدهد .همین طوردرخصوص برنامه عملیاتی میان مدت ۱۴۰۱ -۱۴۰۴ هم شاید نتوان با قطعیت نظری داد. بااینکه درطرح جامع شهرمشهد ،توسعه واهداف چشم اندازشهرمعلوم گردیده است ،ولی عدم وجود اطلاعات وآمارهای جامع وبه هنگام ودردسترس ،ابهام در نحوه ارتباط اسنادبرنامه های بلند مدت با برنامه های میان مدت اولین دلیل این عدم قطعیت دربرنامه ریزی های آینده شهری می باشد. تعیین الویت هادر ماموریت های ۶ گانه اجتماعی ،زیست محیطی ،حمل ونقل ،خدمات وزیرساخت ،سیاسی واداری واقتصادی شهرمشهد نیاز به تدوین نظام جامع ارزیابی عملکردی دارد، که با درک صحیح از مفاد طرح جامع ،شاخص های ارزیابی عملکرد شهرداری را در دوبخش  درون سازمانی (شهرداری ) و برون سازمانی (شهر) دائما مورد ارزیابی قراردهد و با توجه به محدود بودن منابع ،تحلیل های واقع بینانه ای را در اختیار تصمیم گیرندگان برنامه ریزی شهری قراردهد .همه پروژه های شهری چنانچه در زمان والویت بندی مناسب خوداجرا گردند، ارزشمند است؛ ولی اجرای  پروژه های غیرالویت دارشهری درشرایطی که شهرمشکلات ومسائل مهم تری داشته باشد،علاوه بربارمالی جاری ، هزینه های دیگری را نیز جهت تکمیل ونگهداری آنها درآینده به شهرتحمیل خواهد کرد .عدم توازن بین هزینه ومطلوبیت ، باثبات درنظرگرفتن شرایط جاری وعدم توجه به سناریوهای آینده ،چالش بسیاراساسی دیگری نیز ، درمسیر برنامه ریزی های شهری است . مثال قابل لمس حجم عظیم سرمایه گذاری پروژه های تجاری –  اداری بود که دردو دهه گذشته در شهر شروع شد وامروزه به دلیل تغییر الگوهای خرید وراه انداخته شدن کسب وکارهای اینترنتی ودرنظرنگرفتن عرضه وتقاضا درآینده بلااستفاده می باشند .مسلماتکنیک های آینده نگاری ،در تدوین برنامه ها وبرخورد با سناریوهای مختلف بایستی استفاده گردد.درشهرمشهد کلان مسائل کالبدی  مثل بافت آبکوه ،ترافیک خیابان پرستار،بافت حرعاملی ،میدان شهدا،توسعه بافت اطراف حرم مطهرو…. وجوددارد که حل این مسائل دربرنامه های عملیاتی با نگاه برشاخص محور استراتژیک تعریفی ندارد . وبایستی تلفیقی از برنامه ریزی های جامع ،سیستمی وراهبردی را برای درنظرگرفتن زمان ،منابع مالی وروش اجرا در حل هرچه سریع ترآنها تعریف کرد. یکی دیگر ازموضوعات مهم والبته کم رنگ دربرنامه های عملیاتی توجه به برنامه ریزی دربعددرون سازمانی شهرداری مشهد می باشد، درمان بیماری تورم سازمانی ،پیاده سازی نظام درآمدی  پایدار وچابک سازی تشکیلاتی ،استاندارد سازی بهره وری منابع سازمانی ،خصوصی سازی ،مشارکت درانجام وظایف غیرحاکمیتی و…… هرکدام نیازمندتعریف پروژه های درون سازمانی است که دربرنامه های آتی شهرمشهد بایستی مورد توجه قرارگیرد .

برنامه ریزی در خصوص مدیریت دارائی های فیزیکی شهرمشهد ، حفظ و نگهداری از آنها مساله بسیارمهم دیگری است که در برنامه‌های عملیاتی گذشته خدمت مستقلی برای آن تعریف  مستقلی نگردیده است. شناسنامه دارکردن دارائی های مشهود و نامشهود، اولین گام در جهت پیاده سازی مجموعه ایزو ۵۵۰۰۰[۱] در سطح شهر مشهد است. عمده خدمت های تعریف شده با محوریت شهر-سازی تدوین گردیده است درحالی که وظیفه اصلی شهرداری ها همان شهر- داری است .که نگاه مستقل وتخصصی درپروژه های تعریف شده در برنامه عملیاتی به آن نگردیده است .برنامه ریزی درخصوص استقرارمدیریت واحدشهری نیز موضوع بسیارمهمی است که دربرنامه های عملیاتی توجه چندانی به آن نشده است. سالهاست شهرداری ها ،خلا مدیریت واحدشهری را به عنوان یکی از مشکلات وموانع خود در،اداره شهرعنوان می کنند ولی هیچ برنامه استراتژیک روشنی ، در اقدامات سالانه خود در جهت استقرارآن برنمی دارند. خلابسیارمهم دیگری که ازهم گسستگی برنامه های عملیاتی قبل و بعد دارند ،مطالعات پروژه های اجرائی شهری است ،که بعضا زمان کافی در فرصت کوتاه اجرای برنامه عملیاتی ندارند وتعجیل در انجام این مطالعات، گاها موجب می شود تا مطالعات در طول برنامه عملیاتی ناقص وبدون مهندسی ارزش (مگا پروژه های برنامه عملیاتی )وهمچنین بدون  انجام تحلیل های فایده وهزینه فنی واقتصادی فاز صفر ویک و دو به فازسوم (اجرای پروژه) رود ،که مسلما هزینه اجرای این پروژه ها بالاتر از استاندارد مهندسی خواهدبود.

موضوع بعدی : وزن نابرابر خدمت ها، در برنامه عملیاتی شهرداری مشهد  وعدم ارتباط فرآیندی با حوزه تخصصی خدمت مربوطه است (عدم ارتباط اجزای برنامه وتداخل مفادبرنامه با شرح وظایف بخش ها).به عنوان مثال خدمت های با ماهیت عمرانی در تمامی ماموریت ها ،که هرکدام به معاونتی تخصصی سپرده شده است وجوددارد .حال آنکه اگر به انجام تخصصی خدمت ها قائل باشیم ،تمامی پروژه های  با ماهیت عمرانی پارک ،خیابان ، ساختمان و…از مطالعات تا اجراونگهداری  بایستی با نظارت مستقیم وغیرمستقیم حوزه تخصصی  عمرانی انجام شود .دربعضی از خدمت ها وپروژه ها  که چندماموریتی وچندحوزه ای هستند ، نیزتعریف  ارتباط های فرآیندی استاندارد ، درتعریف حوزه اصلی ، نظارتهای تخصصی حوزه های مربوطه وجودندارد . به عنوان مثال خدمت های  هوشمندسازی به سازمان فاواتخصیص داده شده است، ولی مبانی  هوشمندسازی خیلی از خدمات شهرداری ،  مربوط به حوزه های تخصصی دیگراست و ابهاماتی درتعریف ارتباطات مربوطه وجوددارد .

موضوع دیگر مربوط به تعریف و کنترل شاخص های برنامه عملیاتی ،تعریف مبانی ورصد بهنگام ،  شاخص  های (کمی سالانه – عملیاتی – شاخص پیامدی) در جهت اجرای برنامه عملیاتی است. ارائه دوره ای و به هنگام گزارش عملکردها ،مقدارسنجش شاخص ها ،تفریق بودجه(عملیاتی شدن بودجه ،حسابداری عملیاتی)جهت کنترل درصد پیشرفت برنامه عملیاتی ، نکته بسیارمهمی است ،بطور معمول انجام برنامه ریزی های میان مدت وکوتاه مدت فصلی واستمرار ندارد .

برنامه ریزی در یک ابرسازمان بایستی دائما مورد نظارت قرارگیرد. همچنین ضرورت اصلاح برنامه‌ها درشرایط خاص اقتصادی ،اجتماعی و….. دردوره های کوتاه ضروری به نظر میرسد . ارتباط منسجم بین برنامه های کلان وسیاست های کلی و بودجه وجود ندارد . سرازیرشدن منابع دربخش هایی که هیچ نسبتی باالویت های شناخته شده در برنامه ندارد.و…

نکته مهم دیگر دربرنامه ریزی و اجرای پروژه های شهری،درسالهای اخیربسیارمهم است ،خلق  سازوکاری واقعی برای مشارکت ،توجیه شهروندان ،تشکل های فنی ومهندسی مردم نهاد،دانشگاهیان ونخبگان شهری برای شناخت نیازهای شهروهمسوسازی محوریت اقدامات با برآیندخواست عمومی ومنطقی ایشان است .توجه به بسترهای اجتماعی  ضمانت حسن اجرای طرح های شهری است .

موضوع مهم دیگر : اینرسی بالای سازمانی ،یا بروکراسی پیچیده ابرسازمانی شهرداری ها در فرآیندتدوین واجرای  برنامه های عملیاتی میان مدت وکوتاه مدت است ،بطور معمول زمان اجرای برنامه های میان مدت در هر دوره مدیریت شهری ،سه سال است ودر هرسال نیز حدود ۵ ماه از سال صرف اخذ موافقت نامه ها وتامین وتخصیص  فرآیند تشریفات انتخاب پیمانکاران ذی صلاح میگردد.این زمان در پروژه های عمرانی باعث هدر دادن وقت مناسب اجرای عملیات عمرانی ، درفصول گرم سال وافزایش هزینه های   پروژه ها(متاثر ازتورم سالانه) میگردد.

بدیهی است نقد وبررسی برنامه های عملیاتی کلان شهری مثل مشهد ، فراترازاین  یادداشت کوتاه چند صدکلمه ای می باشدو… امیداست مدیریت شهری آینده درشروع قرن نو نگرش جامع (منطقی ،علمی وتجربی ) نسبت به برنامه ریزی درحل مشکلات  واقعی شهری داشته باشند

سیدمهدی سادات –  فعال حوزه مدیریت شهری .

منبع صبح امروز

[۱] استاندارد بین المللی مدیریت دارایی‌های فیزیکی

برچسب ها :

این مطلب بدون برچسب می باشد.